Người làm việc vất vả và đạo đức công giáo: hai gốc của một cây

Ngay từ cái nhìn đầu tiên, từ «người làm việc vất vả» trong tiếng Nga — người làm việc từ sáng đến tối, không than thở và không đòi hỏi phần thưởng, và đạo đức công giáo về lao động hình thành ở châu Âu vào thế kỷ XVI-XVII — dường như là hiện tượng từ hai thế giới khác nhau. Một là sản phẩm của cộng đồng nông dân, sự khiêm nhường của chính thống và sự anh hùng của Liên Xô. Còn một là sản phẩm của chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa Calvin và chủ nghĩa cá nhân. Nhưng nếu xem kỹ, giữa chúng lại có sự tương tự kỳ diệu. Cả hai đều nâng cao lao động lên mức giá trị cao nhất. Cả hai đều lên án sự sa đọa. Cả hai đều liên kết công việc với đức hạnh. Và cả hai — mặc dù có sự khác biệt về nguồn gốc — đều hình thành con người không thể tưởng tượng được mà không có công việc. Vậy thì điểm chung của chúng là gì và điểm khác biệt cơ bản là gì?

Đạo đức công giáo: lao động như sứ mệnh và dấu hiệu của sự chọn lựa

Định lý đạo đức công giáo được Max Weber miêu tả đơn giản: lao động không chỉ là cách kiếm sống, mà còn là việc phục vụ Chúa. Người làm việc chăm chỉ, trung thực và thành công minh họa sự chọn lựa của mình. Thành công trong các việc thế gian trở thành dấu hiệu của sự ưu đãi từ Chúa. Do đó, sự sa đọa không chỉ là sự lười biếng, mà còn là tội lỗi. Tiền kiếm được bằng lao động không nên được tiêu vào sự xa xỉ, mà nên được tái đầu tư, nhân lên. Điều này đã tạo ra «người mới» của chủ nghĩa tư bản: kỷ luật, lý tính, trách nhiệm, hướng đến kết quả.

Chữ khóa ở đây là «sứ mệnh». Trong tiếng Đức, từ «Beruf» (nghề nghiệp) có nguồn gốc từ khái niệm sứ mệnh. Nghĩa là người không chỉ chọn công việc, mà còn theo đuổi ý chí của Chúa, người đã định sẵn con đường này cho họ. Do đó, công việc không nên là gánh nặng, mà nên là việc thực hiện trách nhiệm. Đạo đức này không chỉ tạo ra những doanh nhân, mà còn tạo ra những công nhân thuê, những người thấy trong công việc của mình không phải là sự lạm dụng, mà là sự phục vụ.

Người làm việc vất vả: công đức trần thế không có nền tảng tôn giáo

Ngược lại với người công giáo, người làm việc vất vả của Nga không liên kết công việc của mình với sự định mệnh của Chúa. Motive của họ thường là cảm giác trách nhiệm trước gia đình, cộng đồng hoặc nhà nước. Họ làm việc vì «phải thế», vì «nếu không tôi, thì ai». Đây là đạo đức của sự sống sót, sự đoàn kết và hy sinh. Người làm việc vất vả không đợi phần thưởng trên thiên đàng và không đòi hỏi tích lũy tài sản. Mục tiêu của họ không phải là nhân lên, mà là duy trì: để con cái no, để nhà không bị sập, để qua được mùa đông.

Tuy nhiên, mặc dù không có cơ sở tôn giáo, người làm việc vất vả lại có một lập trường đạo đức sâu sắc. Sự lười biếng của họ không chỉ là sự yếu đuối, mà gần như là sự phản bội. Công việc đối với họ là cách để duy trì con người, không mất đi sự kiên cường. Vậy mà họ lại rất gần gũi với người công giáo: cả hai đều không thể tưởng tượng được mà không có công việc, cả hai đều coi sự sa đọa là xấu hổ, cả hai đều tìm thấy sự thỏa mãn từ cảm giác hữu ích của mình.

Điểm chung: lao động như đức hạnh và bản sắc

Đạo đức công giáo và hình ảnh người làm việc vất vả có một số điểm tương đồng quan trọng. Đầu tiên, đó là việc nhận thức lao động như cơ sở của sự tôn trọng bản thân. Cả người công giáo và người làm việc vất vả đều không coi công việc là hình phạt, mà thấy trong đó có ý nghĩa. Thứ hai, việc lên án sự sa đọa. Trong cả hai trường hợp, người không làm việc được coi là người phá sản đạo đức. Thứ ba, sự kỷ luật. Cả hai đều sẵn sàng làm việc vượt quá mức tiêu chuẩn, không than thở về sự mệt mỏi. Thứ tư, lao động được coi là sự phục vụ — không quan trọng là ai: Chúa, gia đình, xã hội.

Đặc biệt, cả đạo đức công giáo và hình ảnh người làm việc vất vả đều hình thành lập trường về tầm nhìn dài hạn. Điều này không phải là công việc vì sự vui vẻ nhanh chóng, mà là công việc vì tương lai. Người công giáo tích lũy tài sản để đầu tư vào công việc. Người làm việc vất vả đầu tư sức lực để nuôi dưỡng con cái, xây dựng nhà cửa, đảm bảo ngày mai. Cả hai đều sống không phải là ngày hôm nay, mà là sự phóng đại vào tương lai.

Điểm khác biệt: động lực và bối cảnh xã hội

Điểm khác biệt chính là nguồn gốc của sự uy quyền đạo đức. Với người công giáo, đó là Chúa, tôn thờ hoạt động thế gian. Với người làm việc vất vả, thường là tập thể, truyền thống, trí nhớ của tổ tiên. Với người công giáo, thành công là dấu hiệu của sự chấp thuận. Với người làm việc vất vả, thành công là khi mọi thứ đều hoàn hảo, khi ai cũng không đói, khi đã vượt qua một năm khó khăn. Đạo đức công giáo hướng đến tích lũy và tăng trưởng, đạo đức người làm việc vất vả hướng đến duy trì và phân phối.

Bối cảnh xã hội cũng khác nhau. Đạo đức công giáo đã hình thành trong điều kiện chủ nghĩa tư bản ban đầu, nơi cá nhân được để tự do và phải chứng minh sự đáng tin cậy trên thị trường. Người làm việc vất vả lại là sản phẩm của nền văn hóa cộng đồng, nơi con người luôn là một phần của toàn thể. Công việc của họ không phải là sự cạnh tranh, mà là sự đóng góp vào công việc chung. Do đó, người công giáo thường cảm thấy cô đơn, còn người làm việc vất vả luôn luôn ở bên cạnh người khác.

Thay đổi hiện đại: điều gì còn lại từ cả hai đạo đức ngày nay

Trong thế kỷ XXI, cả hai mô hình này đều trải qua khủng hoảng. Chủ nghĩa tư bản ngày càng ít khuyến khích sự làm việc vất vả như đức hạnh — thay vào đó, nó khuyến khích sự linh hoạt và tự giới thiệu. Đạo đức công giáo trong nhiều quốc gia đã không còn là đức hạnh thống trị, mà thay vào đó là văn hóa tiêu dùng và sự thỏa mãn. Hình ảnh người làm việc vất vả trong môi trường thành thị ngày càng được coi là cổ điển, liên quan đến nông thôn hoặc nhà máy.

Tuy nhiên, cùng lúc đó, cũng có sự trở lại của những giá trị này ở mức độ mới. Các cuộc vận động môi trường, tiêu dùng có trách nhiệm, sự quan tâm đến nghề thủ công và cộng đồng địa phương — tất cả đều một phần tái sinh đạo đức công giáo và đạo đức lao động dân gian. Người ta lại tìm thấy ý nghĩa trong công việc, không chỉ là tiền bạc. Vậy mà cả hai truyền thống lại意外地 phù hợp với hiện đại.

Phép kết luận: hai mặt của một đồng xu

Người làm việc vất vả và đạo đức công giáo không phải là đối lập, mà là con đường song hành dẫn đến một mục tiêu: khẳng định sự đáng giá của con người thông qua lao động. Cả hai đều có ngôn ngữ, lịch sử khác nhau, nhưng một nốt: công việc không phải là sự nguyền rủa, mà là cơ hội để trở thành con người. Họ có điều gì đó để học hỏi từ nhau. Người công giáo học được sự lý tính và tầm nhìn xa. Người làm việc vất vả học được sự kiên nhẫn và sự đoàn kết. Cùng nhau, họ có thể tạo ra một đạo đức mà lao động không làm nhục, mà tôn cao, không làm mỏi, mà làm đầy. Và có thể, chính sự tổng hợp này đang chờ đợi chúng ta trong tương lai.

Permanent link to this publication: