Bắt đầu: Chiến thắng Seuta và những bước đầu tiên

Năm 1415, hạm đội Bồ Đào Nha vượt qua eo biển Gibraltar và chiếm giữ thành phố Mauretania Seuta ở Bắc Phi. Sự kiện này trở thành điểm khởi đầu của sự mở rộng thuộc địa châu Âu. Các nhà thám hiểm Bồ Đào Nha, dưới sự lãnh đạo của Infante Henry the Navigator, tìm kiếm vàng, nô lệ và con đường đến Ấn Độ, tránh khỏi thế giới Hồi giáo. Họ di chuyển dọc theo bờ biển phía tây châu Phi, xây dựng các pháo đài và factorie: Argan (1448), Lagos (1444), Elmina (1482). Buôn bán vàng, xương voi và sau này là nô lệ đã làm giàu Bồ Đào Nha. Đến cuối thế kỷ XV, các nhà Bồ Đào Nha đã kiểm soát Vịnh Guinea và đến đích Cape of Good Hope.非洲对他们来说不是领土，而是资源来源。这种“沿海存在”的模式与后来的内部土地殖民化不同。

Đời sống buôn nô lệ: Tragedy xây dựng trên tiền bạc

Bồ Đào Nha là người tiên phong trong buôn bán nô lệ xuyên Đại Dương. Đầu những năm 1440, các thương gia Bồ Đào Nha mua hoặc bắt các người非洲人在塞内加尔地区，然后将他们运往欧洲。Sau khi phát hiện ra châu Mỹ, nô lệ đã được vận chuyển hàng loạt đến Brazil. Các factorie của Bồ Đào Nha ở bờ biển Angola, Guinea, Mozambique đã trở thành “công xưởng” để chế biến con người. Các ước tính khác nhau, nhưng trong 400 năm, Bồ Đào Nha đã vận chuyển khoảng 5-6 triệu nô lệ — nhiều hơn bất kỳ quốc gia châu Âu nào khác. Điều này đã thay đổi vĩnh viễn dân số châu Phi, gây ra các cuộc chiến giữa các bộ tộc (cung cấp tù nhân) và để lại vết thương tâm lý sâu sắc. Mặc dù Bồ Đào Nha không tham gia vào nô lệ trên lãnh thổ của mình, nhưng họ sống nhờ nó.

Quyền sở hữu thuộc địa: Luận thuyết và thực hành “sứ mệnh văn minh hóa”

Cuối thế kỷ XIX, trong cuộc “Chạy đua thuộc địa châu Phi”, Bồ Đào Nha đã công nhận các lãnh thổ của mình thành các thuộc địa lớn: Angola, Mozambique, Guinea-Bissau, Cape Verde, São Tomé và Príncipe. Ý tưởng chính thức là “sứ mệnh văn minh hóa”: các nhà Bồ Đào Nha dường như mang Chúa Kitô, ngôn ngữ và tiến bộ đến với các dân tộc hoang dã. Trên thực tế, chính sách thuộc địa là khắc nghiệt: lao động cưỡng bức trên các đồn điền (cacao, cotton, đường), thuế cao, bức압 các cuộc nổi dậy. Đầu thế kỷ XX, các nhà Bồ Đào Nha áp dụng hệ thống “lao động hợp đồng” (shifradо), không khác nhiều so với nô lệ. Dân số địa phương được chia thành “người văn minh” (được đồng hóa, biết tiếng Bồ Đào Nha) và “người bản địa”. Đồng hóa là hiếm hoi. Trong những năm 1920-1930, António Salazar, nhà độc tài của Bồ Đào Nha, tăng cường kiểm soát các thuộc địa, sử dụng chúng để bổ sung ngân sách.

Cuộc chiến chống thuộc địa: Cuộc chiến cho độc lập

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, làn sóng decolonization đã quét qua châu Á và châu Phi. Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo của Salazar, Bồ Đào Nha đã từ chối trả lại các thuộc địa, gọi chúng là “thuộc địa hải ngoại”. Điều này dẫn đến các cuộc nổi dậy vũ trang: ở Angola (1961), Guinea-Bissau (1963), Mozambique (1964). Bồ Đào Nha đã tham gia vào cuộc chiến ba mặt kéo dài 13 năm và kiệt quệ nguồn lực của metropolis. Chi tiêu quân sự đã đạt 40% ngân sách. Trong quân đội Bồ Đào Nha, sự bất mãn ngày càng tăng. Cuối cùng, vào ngày 25 tháng 4 năm 1974, ở Bồ Đào Nha đã xảy ra “Cách mạng cành hoa”: quân đội lật đổ chế độ Salazar và công bố decolonization. Năm 1975, Angola, Mozambique, Guinea-Bissau, Cape Verde, São Tomé và Príncipe đã giành được độc lập. Bồ Đào Nha rời đi, để lại nền kinh tế bị hủy hoại, dân số không biết đọc viết và các xung đột dân tộc (ở Angola, cuộc chiến nội bộ đã bắt đầu ngay lập tức).

Di cư hậu thuộc địa: Con đường trở lại Bồ Đào Nha

Sau decolonization, dòng người tị nạn đã tràn vào Bồ Đào Nha: “retornados” — những người Bồ Đào Nha sống ở châu Phi (khoảng 500.000 người). Họ mang theo với mình vốn liếng và nỗi nhớ. Trong những năm 1990 và 2000, bắt đầu sự di cư ngược lại: người châu Phi từ các thuộc địa cũ đã chuyển đến Bồ Đào Nha để tìm kiếm công việc. Hiện tại, vào năm 2026, ở Bồ Đào Nha có hơn 400.000 người di cư từ châu Phi, chủ yếu từ Angola, Cape Verde, Guinea-Bissau, São Tomé, Mozambique. Họ làm việc trong xây dựng, dịch vụ, y tá, lái xe, và cũng là cầu thủ bóng đá và nhạc sĩ. Đồng thời, hàng ngàn người Bồ Đào Nha làm việc ở châu Phi trong ngành dầu mỏ, khí đốt, xây dựng.

Ngôn ngữ và văn hóa: Không gian chung của Lusophonia

Tiếng Bồ Đào Nha là di sản chính của thuộc địa hóa. Người ta nói tiếng Bồ Đào Nha ở năm quốc gia châu Phi (PALOP — Các quốc gia châu Phi nói tiếng Bồ Đào Nha). Năm 1996, Tổ chức các quốc gia nói tiếng Bồ Đào Nha (CPLP) được thành lập, bao gồm Bồ Đào Nha, Brazil và các quốc gia châu Phi. Mỗi năm đều tổ chức các lễ hội Lusophonia, các cuộc thi thơ, và các cuốn sách được dịch. Các nhà văn châu Phi (Pepe Tela, Mia Couto, José Eduardo Agualusa) viết bằng tiếng Bồ Đào Nha và nhận được các giải thưởng quốc tế. Nhạc: kizomba (Angola) đã trở nên phổ biến ở Bồ Đào Nha, trong khi fado (Bồ Đào Nha) đã trở nên phổ biến ở châu Phi. Ẩm thực: ảnh hưởng của ẩm thực châu Phi có thể cảm nhận được ở các thành phố Bồ Đào Nha (cuscus, nước chấm cay, chuối).

Kinh tế hiện tại: đầu tư và hỗ trợ của Bồ Đào Nha

Bồ Đào Nha là thành viên của Liên minh châu Âu, họ đầu tư tích cực vào các thuộc địa cũ của mình. Các công ty Bồ Đào Nha làm việc ở Angola (dầu mỏ, xây dựng, viễn thông), ở Mozambique (năng lượng, du lịch), ở Cape Verde (du lịch). Bồ Đào Nha đã xóa nợ cho các quốc gia châu Phi, cung cấp các khoản tài trợ cho giáo dục. Tại Bồ Đào Nha, các chương trình cho các sinh viên châu Phi (học bổng, visa dễ dàng) đã được tạo ra. Trong đó, các quốc gia châu Phi cung cấp dầu mỏ, khí đốt, gỗ, hải sản cho Bồ Đào Nha. Lượng thương mại giữa Bồ Đào Nha và châu Phi đạt khoảng 10 tỷ euro mỗi năm. Tuy nhiên, người châu Phi phàn nàn rằng các công ty Bồ Đào Nha nhận được phần lớn lợi nhuận, trong khi người địa phương lại chỉ nhận được rất ít. Neo-colonialism là câu hỏi chính.

Các vấn đề về nhận thức lẫn nhau: định kiến và chủ nghĩa phân biệt chủng tộc

Ở Bồ Đào Nha, có sự phân biệt chủng tộc ẩn giấu. Người châu Phi thường bị coi là “lậu nhập”, “buôn bán ma túy”, “người không có kỹ năng”. Cảnh sát thường dừng lại người da đen để kiểm tra giấy tờ. Đồng thời, ở các quốc gia châu Phi, người Bồ Đào Nha có thể bị coi là “neo-colonialist” hoặc “nguy hiểm”. Đặc biệt là ở Angola, sau cuộc chiến tranh nội bộ, nhiều người Bồ Đào Nha đã quay lại và người dân địa phương coi họ là đối thủ. Tuy nhiên, trên bình diện cá nhân, mọi người sống cùng nhau. Các khu vực Altu do Bandeira và Amadora ở Lisbon là các lò luyện kim, nơi người Bồ Đào Nha, người châu Phi, người Brazil sống cùng nhau. Thanh niên ngày càng ít tập trung vào quá khứ thuộc địa.

Các dự án chung: tương lai quan hệ Bồ Đào Nha-Africa

Năm 2026, chương trình “Atlântico Azul” đã được khởi động, trong đó Bồ Đào Nha và các quốc gia châu Phi sẽ nghiên cứu chung biển, chiến đấu với ô nhiễm nhựa và đánh bắt cá bất hợp pháp. Cũng có dự án “Portu-Africa Digital”: tạo ra các trung tâm công nghệ thông tin ở Angola và Mozambique với sự tham gia của vốn Bồ Đào Nha. Trong lĩnh vực giáo dục: Đại học Coimbra đã mở các cơ sở ở Cape Verde và São Tomé. Trong thể thao: các câu lạc bộ Bồ Đào Nha tích cực mua các cầu thủ châu Phi (Giovanni, Jesus và vân vân). Trong lĩnh vực văn hóa: lễ hội “Lusofonia” hàng năm sẽ đến các thành phố Bồ Đào Nha và châu Phi.

Bồ Đào Nha và châu Phi. Họ liên kết với nhau 500 năm quan hệ phức tạp, mâu thuẫn: từ buôn bán nô lệ và áp bức thuộc địa đến trao đổi văn hóa và hợp tác kinh tế. Hiện tại, họ đang đi theo con đường hòa giải, nhưng vết thương quá khứ vẫn còn. Tương lai phụ thuộc vào việc liệu các nhà Bồ Đào Nha có thể thừa nhận trách nhiệm lịch sử của mình hay không, và người châu Phi có thể ngừng coi mỗi người Bồ Đào Nha là người colonizer. Tuy nhiên, họ vẫn nói cùng một ngôn ngữ, hát cùng những bài hát và cùng nhìn về tương lai.

Permanent link to this publication: