Văn hóa Hồi giáo trong bối cảnh toàn cầu: sự thống nhất của nguyên tắc và sự đa dạng của các thể hiện

Giới thiệu: Văn hóa như là việc tafsir

Văn hóa Hồi giáo trong khía cạnh toàn cầu không phải là một khối thống nhất mà là một hệ thống phức tạp, đa trung tâm và động, xuất hiện tại giao điểm của các quy định tôn giáo phổ quát của Hồi giáo và truyền thống lịch sử - văn hóa địa phương. Nó được hình thành như là một «tafsir» (giải thích) của các giá trị cơ bản của Hồi giáo bằng các phương tiện của các nền văn minh khác nhau — Ả Rập, Ba Tư, Türkgiá, Mã Lai, Phi Châu, Ấn Độ và trong những thập kỷ gần đây, phương Tây. Phân tích khoa học về văn hóa này đòi hỏi phải phân biệt giữa Hồi giáo quy định (đạo lý, sharia) và văn hóa Hồi giáo như là một khối phức hợp biến đổi theo lịch sử của các thực hành, vật phẩm và ý nghĩa do các cộng đồng Hồi giáo tạo ra trên toàn thế giới.影响力 của nó trên toàn cầu được thực hiện qua dân số, kinh tế, chính trị, nghệ thuật và các cuộc tranh luận trí tuệ.

Khung nền tảng dân số và địa lý: từ đa số đến thiểu số

Thế giới Hồi giáo hiện đại không chỉ bao gồm các quốc gia có đa số Hồi giáo (OIC có 57 quốc gia) mà còn có các cộng đồng di cư lớn trong các quốc gia phương Tây và Á châu. Với số lượng khoảng 1,9 tỷ người (khoảng 25% dân số thế giới), Hồi giáo là tôn giáo lớn thứ hai. Tuy nhiên, ảnh hưởng văn hóa của nó không tuyến tính phụ thuộc vào dân số. Có thể phân biệt ra một số mô hình:

Văn hóa của đa số Hồi giáo (Đông Nam Á, Bắc Phi, Pakistan, Bangladesh, Indonesia v.v.): Tại đây, các quy định Hồi giáo được tích hợp sâu vào hệ thống pháp luật, giáo dục, phong cách xã hội và không gian công cộng. Văn hóa thường mang tính chất được chính thức công nhận.

Văn hóa của thiểu số Hồi giáo trong các quốc gia không phải Hồi giáo (Ấn Độ, Trung Quốc, châu Âu, Hoa Kỳ): Tại đây, văn hóa Hồi giáo tồn tại trong chế độ đối thoại, thích ứng, thậm chí là xung đột với văn hóa chi phối. Nó thường nhấn mạnh các vấn đề về nhận dạng, quyền lợi của thiểu số và sự lai rời (ví dụ như âm nhạc «bhangra» Ấn Độ - Anh, thời trang Hồi giáo ở Paris).

Điều thú vị: Indonesia, quốc gia có dân số Hồi giáo lớn nhất thế giới (hơn 230 triệu), là một ví dụ duy nhất về văn hóa Hồi giáo syncretic «Nusantara», nơi Hồi giáo được kết hợp một cách tự nhiên với các truyền thống animist trước Hồi giáo, truyền thống Ấn Độ - Phật giáo và luật địa phương (adat). Điều này bác bỏ định kiến về tính nhất thể của văn hóa Hồi giáo.

Đường truyền của ảnh hưởng văn hóa toàn cầu

1. Ngôn ngữ và văn học
Ngôn ngữ Ả Rập như là ngôn ngữ của Kinh Koran vẫn là yếu tố gắn kết thiêng liêng cho tất cả các Hồi giáo, bất kể ngôn ngữ bản xứ của họ. Ảnh hưởng của nó đối với Persi, Urdu, Türk, Suahili, Mã Lai và thậm chí là tiếng Tây Ban Nha (qua di sản Mauretania) rất lớn.

Thể loại văn học: Poésie cổ điển (poésie Sufi Persi của Rumi và Hafiz, muallakat Ả Rập), prose triết học (Ibn Sina / Avicenna, Ibn Rushd / Averroes), các bộ sách câu chuyện giáo dục (Thousand and One Nights) đã trở thành một phần của kanon văn học thế giới và tiếp tục ảnh hưởng đến các nhà văn hiện đại.

2. Nghệ thuật visuel và kiến trúc
Nguyên tắc an-ikonism (tránh việc vẽ hình ảnh các sinh vật sống trong bối cảnh tôn giáo) đã dẫn đến sự phát triển:

Arabesque và các họa tiết hình học: Những họa tiết phức tạp, vô cùng, biểu thị sự超越 và sự nhất thể của Đức Chúa Trời đã trở thành hallmark của nghệ thuật Hồi giáo từ Alhambra ở Tây Ban Nha đến Taj Mahal ở Ấn Độ và các dự án kiến trúc hiện đại.

Calligraphy: Việc viết các câu Kinh Koran (huфья) được nâng lên thành nghệ thuật cao cả — là một hành động tôn giáo và một vật thể thẩm mỹ.

Kiến trúc: Đỉnh, tháp chuông, hành lang, sân trong (sahan) — những yếu tố này, phù hợp với các phong cách địa phương, đã hình thành nên một khung cảnh kiến trúc toàn cầu dễ nhận biết.

3. Khoa học và triết học
Trong thời kỳ «thời kỳ vàng» của Đế chế Abbasid (VIII-XIII thế kỷ), các nhà học giả Hồi giáo đã là những người bảo vệ và phát triển di sản Hy Lạp cổ đại. Các bản dịch và bình luận của họ về tác phẩm của Aristoteles, Platon, Galen, cũng như các phát hiện của họ trong toán học (al-Khwarizmi),光学 (Ibn al-Haytham), y học (Ibn Sina), hóa học (Jabir ibn Hayyan) đã trở thành cơ sở cho thời kỳ Phục hưng châu Âu và phương pháp khoa học.

4. Văn hóa đại chúng hiện đại và truyền thông
Phim: Phim điện ảnh của Iran (A. Kiarostami, M. Mahmahlbaф) đã nhận được sự công nhận thế giới. Bollywood và các bộ phim truyền hình Thổ Nhĩ Kỳ («thời kỳ hoàng kim»), được tiêu thụ bởi hàng triệu người ở Á châu, Phi Châu và Đông Âu, truyền tải các mô hình văn hóa lai rời, nơi các giá trị Hồi giáo kết hợp với các cốt truyện hiện đại.

Thời trang: Thị trường thời trang «skromnaya moda» (modest fashion) đã trở thành một ngành công nghiệp có giá trị hàng chục tỷ đô la. Điều này không chỉ là trang phục tôn giáo mà còn là một ngành công nghiệp hình thành thẩm mỹ và nhận dạng cho phụ nữ Hồi giáo và phụ nữ không phải Hồi giáo trên toàn thế giới.

Phòng mạng: Các ứng dụng fintech Hồi giáo (halaal banking), các nền tảng học trực tuyến (Quranic), các mạng xã hội cho người Hồi giáo đang phát triển.

5. Ẩm thực
Các nhà hàng của các dân tộc Hồi giáo (Maghrib, Levant, Persi, Trung Á, Mã Lai) với các nguyên tắc chung (halaal, sử dụng nhiều gia vị, các cấm kỵ nhất định) đã trở thành một phần không thể thiếu của khung cảnh ẩm thực toàn cầu. Kebab, hummus, falafel, plov, baklava đã trở nên phổ biến khắp nơi.

Thách thức và mâu thuẫn nội bộ

Văn hóa Hồi giáo trong bối cảnh toàn cầu đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng:

Mâu thuẫn nội bộ và xung đột: Giữa các dòng Hồi giáo khác nhau (sunnit, Shia, Sufi), giữa các cách giải thích bảo thủ và tự do, giữa chủ nghĩa Ả Rập và các nền văn hóa ngoại biên (ví dụ, Hồi giáo Phi Châu) có các cuộc tranh luận liên tục về «chính thống» và quyền được phát biểu.

Phát triển toàn cầu và hiện đại hóa: Các quá trình hiện đại hóa và ảnh hưởng của văn hóa đại chúng phương Tây tạo ra căng thẳng giữa truyền thống và hiện đại, tạo ra cả phản ứng của chủ nghĩa原教旨 và các hình thức synthesis sáng tạo.

Phobia Hồi giáo và chính trị hóa: Trong luận điệu phương Tây, văn hóa Hồi giáo thường bị giảm xuống thành các vấn đề an ninh, quyền lợi của phụ nữ và chủ nghĩa khủng bố, điều này làm khó khăn cho việc tiếp nhận nó như một hệ thống văn minh phong phú và đa dạng.

Kết luận: Đối thoại giữa các nền văn minh như là một quá trình liên tục

Văn hóa Hồi giáo trong bối cảnh toàn cầu không phải là một di sản tĩnh tại mà là một quá trình sống động, không ngừng tái định hình và thích ứng. Nó thể hiện khả năng duy trì một lõi nhận dạng xuyên suốt (tauhid - nhất thần, tuân theo Kinh Koran và Sunna) trong sự đa dạng không ngừng của hình thức biểu đạt văn hóa của nó — từ các zawiyas ở Maroc đến các bài hát nasheed ở Indonesia, từ calligraphy trong các nhà thờ đến thiết kế hijab trên Instagram.

Hiện nay, ảnh hưởng toàn cầu của nó không phải thông qua các cuộc chinh phục như trong các thời kỳ sớm mà thông qua sự hiện diện dân số, các mạng lưới kinh tế, xuất khẩu văn hóa và đối thoại trí tuệ. Hiểu biết về văn hóa này đòi hỏi việc từ bỏ quan điểm esoteric và công nhận sự phức tạp, động lực và khả năng trở thành một nhân vật quan trọng trong việc hình thành một thế giới đa cực vào thế kỷ XXI, nơi nó xuất hiện đồng thời như là người bảo vệ truyền thống, người tham gia hiện đại hóa và tác giả của các hình thức lai rời mới. Đây là một nền văn hóa luôn nhắc nhở thế giới về sự hiện diện của mình không phải như là «vấn đề» mà như là một người đối thoại đa giọng và có quyền trong cuộc đối thoại giữa các nền văn minh.

Permanent link to this publication: