Khái niệm “tiền đề con người”: sự tiến hóa của lý thuyết, phương pháp đo lường và phê phán hiện đại

“Tiền đề con người” là khái niệm kinh tế học, xem xét tổng hợp kiến thức, kỹ năng, kỹ năng, sức khỏe và động lực của cá nhân có thể được sử dụng để tạo ra giá trị kinh tế và đòi hỏi đầu tư để hình thành và phát triển. Điều này không phải là một điển hình mà là một thể loại phân tích nghiêm ngặt, đã thay đổi quan điểm về vai trò của con người trong sự phát triển kinh tế.

Sự tiến hóa của lý thuyết: từ tài sản vật chất đến trí tuệ

Nguyên gốc của ý tưởng có thể tìm thấy ở Adam Smith, người đã bao gồm “những khả năng đã được học và có lợi ích của tất cả cư dân” vào thành phần tài sản cơ bản trong “Bогатство народов” (1776). Tuy nhiên, như một lý thuyết đầy đủ, nó đã hình thành vào nửa sau của thế kỷ XX nhờ vào các công trình của ba nhà đoạt giải Nobel:

Teodor Shultz (thập kỷ 1960) đã đưa thuật ngữ vào sử dụng trong lĩnh vực khoa học, nghiên cứu sự phục hồi kinh tế sau chiến tranh của Đức và Nhật Bản. Anh ta đã chứng minh rằng sự tăng trưởng nhanh chóng của họ không thể được giải thích chỉ bằng việc tích lũy tài sản vật chất; vai trò chính thuộc về kiến thức, sức khỏe và kỹ năng của dân số — tiền đề con người.

Gary Becker (1964, “Tiền đề con người”) đã cung cấp cơ sở微观经济 của lý thuyết. Anh ta đã xem xét giáo dục, đào tạo chuyên môn và y tế như là các khoản đầu tư mang lại thu nhập tương lai dưới dạng lương cao hơn. Becker đã tính toán các mức độ lợi nhuận từ giáo dục, cho thấy hiệu quả kinh tế cao.

Robert Lucas (thập kỷ 1980) đã tích hợp tiền đề con người vào mô hình tăng trưởng nội sinh. Anh ta cho rằng sự tích lũy của nó (đặc biệt thông qua đào tạo và đổi mới),而不是 các yếu tố ngoại sinh, là động lực chính của sự phát triển kinh tế dài hạn.

Vậy, con người không còn là một “nguồn lực” thụ động mà đã trở thành một tác giả hoạt động, sở hữu tài sản đòi hỏi đầu tư và mang lại lợi nhuận.

Structured và các loại tiền đề con người

Lý thuyết phân biệt một số thành phần liên quan:

Tiền đề nhận thức: Kiến thức và kỹ năng được thu được thông qua giáo dục (cơ bản, chuyên môn, cao đẳng).

Tiền đề không nhận thức (hành vi): “Kỹ năng mềm” (soft skills) — khả năng giao tiếp, trách nhiệm, trí thông minh cảm xúc, khả năng làm việc nhóm. Các nghiên cứu của J. Heckman đã cho thấy rằng đầu tư vào phát triển kỹ năng không nhận thức trong thời thơ ấu mang lại tỷ lệ lợi nhuận cao nhất (đến 13% mỗi năm).

Tiền đề sức khỏe: Sức khỏe thể chất và tinh thần, quyết định hiệu suất, khả năng chịu đựng và độ dài cuộc sống lao động. Các khoản đầu tư vào y tế, dinh dưỡng và thể thao trực tiếp tăng cường tài sản này.

Tiền đề xã hội và văn hóa (theo cách hiểu mở rộng): Mối quan hệ, sự tin tưởng, quy tắc và giá trị văn hóa, dễ dàng hơn trong việc hợp tác và giảm chi phí giao dịch.

Phương pháp đo lường: từ đánh giá giá trị đến chỉ số

Đo lường tiền đề con người là một vấn đề phương pháp luận phức tạp. Các phương pháp chính:

Đánh giá giá trị (đầu tư): Đánh giá chi phí đã tích lũy cho giáo dục, y tế và di cư. Được sử dụng trong thống kê của nhiều quốc gia.

Đánh giá thu nhập (capitalization của thu nhập): Đánh giá giá trị hiện tại của tất cả các thu nhập tương lai của cá nhân. Phương pháp của Jorgenson-Fraumeni được áp dụng rộng rãi bởi OECD và Ngân hàng Thế giới.

Chỉ số: Các chỉ số tổng hợp, tính đến số năm học, kết quả PISA, độ dài cuộc sống mong đợi. Chỉ số tiền đề con người của Ngân hàng Thế giới dự đoán hiệu suất lao động của trẻ em được sinh ra hôm nay, theo thang từ 0 đến 1.

Điều thú vị: Theo ước tính của Ngân hàng Thế giới, giá trị của tiền đề con người toàn cầu cao gấp 4-5 lần giá trị của tất cả tài sản vật chất (tòa nhà, thiết bị) và tài nguyên thiên nhiên. Trong các quốc gia phát triển, nó chiếm 70-80% tài sản quốc gia.

Phê phán và hạn chế của khái niệm

Mặc dù có ảnh hưởng lớn, lý thuyết tiền đề con người vẫn bị phê phán nghiêm trọng:

Giảm thiểu và商品 hóa. Các nhà phê phán (ví dụ, M. Sandel) cho rằng khái niệm này biến con người thành “một tài sản” cần được tối ưu hóa, và giáo dục và y tế thành công cụ để thu lợi nhuận, xóa bỏ giá trị nội tại của chúng.

Để bỏ qua bối cảnh xã hội và bất bình đẳng. Lý thuyết thường bị đánh giá thấp vai trò của cấu trúc xã hội, phân biệt đối xử và bất bình đẳng di truyền, giả định rằng đầu tư luôn đảm bảo lợi nhuận. Trên thực tế, lợi nhuận từ giáo dục như nhau rất khác nhau tùy thuộc vào tài sản xã hội và nguồn gốc.

Trường hợp “sự chỉ thị” của giáo dục. Lý thuyết cạnh tranh “lý thuyết lọc” (M. Spencer) cho rằng bằng cấp không phải là bằng chứng về kỹ năng đã đạt được mà là một信号 cho nhà tuyển dụng về khả năng và kỷ luật của người lao động.

Các vấn đề đạo đức trong việc đo lường. Các nỗ lực trực tiếp ước tính “giá trị” của con người hoặc “tỷ suất lợi nhuận” của họ gây ra những vấn đề đạo đức phức tạp.

Tренды hiện đại: từ cá nhân đến tập thể và tiền đề số

Ngày nay, khái niệm này phát triển theo các hướng mới:

Tiền đề tổ chức và trí tuệ. Mục tiêu chuyển từ cá nhân sang kiến thức tập thể, văn hóa doanh nghiệp, bằng sáng chế và cơ sở dữ liệu như các hình thức tài sản của công ty.

Tiền đề con người số. Kỹ năng làm việc với dữ liệu, AI, an ninh mạng và kỹ năng số hóa trở thành một yếu tố quan trọng.

Tiền đề thích ứng. Trong điều kiện không ổn định, giá trị của khả năng học tập liên tục (lifelong learning) và tái đào tạo (reskilling) trở nên quan trọng.

Đấu kết: tài sản mà chúng ta mang theo bên trong

Khái niệm tiền đề con người đã thực hiện một cuộc cách mạng, chứng minh rằng các khoản đầu tư quan trọng nhất là đầu tư vào con người. Nó đã cung cấp một công cụ phân tích mạnh mẽ để lý giải việc tài trợ cho giáo dục, y tế và chính sách xã hội. Tuy nhiên, việc áp dụng nó đòi hỏi sự cẩn thận và hiểu biết về các hạn chế.

Tiền đề con người không phải là một biến số kinh tế; nó là cầu nối giữa số phận cá nhân và động lực kinh tế vĩ mô. Paradox của nó là điều này là hình thức tài sản duy nhất không thể tách rời khỏi chủ thể của nó và giảm giá khi không được cập nhật liên tục. Trong kinh tế tri thức của thế kỷ XXI, lợi thế cạnh tranh của các quốc gia và công ty phụ thuộc đến mức độ lớn vào chất lượng, sự đa dạng và sáng tạo của tiền đề con người, điều này làm cho nó trở thành mối quan tâm không chỉ của các nhà kinh tế học mà còn của toàn xã hội.

Permanent link to this publication: