Điều kiện vay mượn từ tiếng Pháp vào tiếng Nga sau cuộc chiến tranh 1812: Paradox về ảnh hưởng văn hóa

Giới thiệu: Từ đối kháng đến sự thích nghi

Chiến tranh 1812, được coi là cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc và yêu nước, đã tạo ra một xu hướng lý tưởng mạnh mẽ về việc từ chối mọi thứ Pháp như là kẻ thù. Tuy nhiên, các quá trình ngôn ngữ đã minh họa một paradox: mặc dù có sự francophobia chính thức và xã hội, tiếng Pháp và ảnh hưởng từ từ của nó không chỉ không biến mất mà còn thích nghi, thậm chí còn thâm nhập sâu hơn vào chất văn nói Nga. Thời kỳ hậu chiến trở thành thời kỳ không phải là chấm dứt việc vay mượn mà là sự chuyển đổi chất lượng của chúng: từ lĩnh vực lễ nghi thế tục chuyển sang lĩnh vực sinh hoạt, nghệ thuật, chính trị và tư duy xã hội, thường mất đi tính chất «Gall» rõ ràng và đạt được trạng thái từ ngữ trung lập hoặc thậm chí là từ ngữ cao cả.

1. Bối cảnh lịch sử: sự thay đổi các khía cạnh văn hóa

Trước năm 1812, tiếng Pháp là ngôn ngữ của tầng lớp quý tộc, giống như một loại «لاتin» của giới cao cấp. Cuộc chiến tranh nội địa đã thay đổi sự tồn tại của nó một cách rõ ràng: việc sử dụng công khai trở thành dấu hiệu của sự kém duyên và thậm chí là không yêu nước. Tuy nhiên, vào những năm 1820, với việc mở cửa biên giới sau các cuộc tấn công vào nước ngoài của quân đội Nga, tầng lớp quý tộc (đặc biệt là tầng lớp quân đội) lại gặp lại văn hóa Pháp, nhưng không phải như một chuẩn mực mà như một đối tượng để suy nghĩ một cách phê phán. Điều này đã tạo ra một quan điểm đôi mặt: sự từ chối ngôn ngữ trên công chúng và sự tiếp tục học hỏi trong lĩnh vực sinh hoạt cá nhân và văn học.

2. Các khía cạnh chính của việc vay mượn hậu chiến

Việc vay mượn không phải đến từ ngôn ngữ沙龙 mà nhiều hơn từ các lĩnh vực quan trọng đối với xã hội hậu chiến và tiền-December.

A) Việc hành quân và quản lý:
Nga, trở thành cường quốc châu Âu hàng đầu, đã vay mượn các thuật ngữ liên quan đến thực tế quân sự và dân sự mới. Ví dụ:

«Эшелон» (tiếng Pháp échelon — bước, cấp) — ban đầu là thuật ngữ quân sự để xây dựng quân đội, sau đó là để cho xe lửa.

«Сапёр» (tiếng Pháp sapeur), «мина» (tiếng Pháp mine) — thuật ngữ của các lực lượng kỹ thuật, trở nên đặc biệt quan trọng sau chiến tranh.

«Режим» (tiếng Pháp régime) — trong ý nghĩa của chế độ nhà nước hoặc trật tự đã được thiết lập.

B) Chính trị và tư duy xã hội:
Đúng là trong thời kỳ này bắt đầu sự tiếp nhận của từ vựng liên quan đến các ý tưởng cách mạng và tự do, điều này đạt đến đỉnh điểm vào giữa thế kỷ.

«Парламент» (tiếng Pháp parlement), «буржуазия» (tiếng Pháp bourgeoisie), «пролетариат» (tiếng Pháp prolétariat — qua văn học xã hội chủ nghĩa Pháp).

«Интеллигенция» — mặc dù từ có gốc Latinh, nhưng nó đã vào tiếng Nga qua tiếng Polish, mà tiếng Polish lại đã vay mượn nó từ tiếng Pháp (intelligentsia).

«Коммунизм» (tiếng Pháp communisme), «социализм» (tiếng Pháp socialisme).

В) Văn học, nghệ thuật và thời trang:
Pháp vẫn là người lãnh đạo trong việc định hình gu. Các thuật ngữ mới đã mô tả thực tế cuộc sống văn hóa:

«Водевиль» (tiếng Pháp vaudeville), «репертуар» (tiếng Pháp répertoire), «пьеса» (tiếng Pháp pièce).

«Авангард» (tiếng Pháp avant-garde) — ban đầu là thuật ngữ quân sự, nhưng vào thế kỷ XIX đã bắt đầu được sử dụng trong ý nghĩa chuyển tiếp.

«Бульвар» (tiếng Pháp boulevard — con đường rộng ở nơi có tường thành cũ), «тротуар» (tiếng Pháp trottoir).

«Модель» (tiếng Pháp modèle), «манекен» (tiếng Pháp mannequin), «корсет» (tiếng Pháp corset).

Г) Từ vựng sinh hoạt và ẩm thực:
Những từ này nhanh chóng trở nên «Nga hóa», không còn được coi là ngoại lai.

«Мармелад» (tiếng Pháp marmelade), «майонез» (tiếng Pháp mayonnaise), «омлет» (tiếng Pháp omelette), «бульон» (tiếng Pháp bouillon).

«Мебель» (tiếng Pháp meuble), «гардероб» (tiếng Pháp garde-robe), «туалет» (tiếng Pháp toilette — ban đầu là «rửa mặt», «sắp xếp lại»).

3. Vận mệnh ngôn ngữ của việc vay mượn: sự hấp thụ và sự thay đổi ngữ nghĩa

Sau năm 1812, việc vay mượn phải trải qua một bộ lọc cứng rắn hơn của nhận thức quốc gia.

Sự hấp thụ ngữ nghĩa: Các từ thường nhận được ý nghĩa mới, đặc biệt là tiếng Nga. Ví dụ, «шаромыжник» — từ tiếng Pháp chér ami («người bạn thân yêu»), mà người Pháp đã sử dụng để xin thức ăn từ người dân địa phương khi họ rút lui khỏi Nga. Từ này đã nhận được sắc thái khiếm khuyết «popрошайки».

Sự hấp thụ âm vị và ngữ pháp: Các từ tích cực tuân theo các quy tắc ngữ pháp tiếng Nga: «ресторан» (tiếng Pháp restaurant) đã nhận được sự nghiêng về tiếng Nga, «кофе» (tiếng Pháp café) đã trở thành danh từ nam, trái ngược với ý nghĩa ban đầu là danh từ trung tính.

Sự thay đổi chức năng: Nếu trước chiến tranh các từ gallizism là dấu hiệu của trạng thái xã hội, thì sau chiến tranh chúng thường trở thành sự cần thiết để chỉ định danh từ mới, để lấp đầy khoảng trống.

Chuyện lạ: Từ «gallicisme» (tiếng Pháp gallicisme) — từ để chỉ việc vay mượn từ tiếng Pháp — đã牢固 vào việc sử dụng khoa học tiếng Nga vào nửa đầu thế kỷ XIX, trong thời kỳ suy nghĩ tích cực về hiện tượng ngôn ngữ này.

4. Vai trò của văn học: từ Karamzin đến Gogol

Các nhà văn Nga đã đóng vai trò then chốt trong vận mệnh của các từ Pháp. Nếu N.M. Karamzin vào cuối thế kỷ XVIII đã cố ý đưa vào các từ кальki từ tiếng Pháp («tрогательный» từ touchant, «industrie» từ industrie), thì sau chiến tranh quan điểm đã trở nên phê phán hơn. A.S. Griboedov trong vở kịch «Gоре от ума» (1824) đã mỉa mai sự hỗn hợp «Pháp với Nga». Tuy nhiên, ngôn ngữ của vở kịch chứa đựng nhiều từ vay mượn đã được hấp thụ vững chắc («ресторация», «публика», «каламбур»). V.G. Belinsky vào những năm 1840 đã sử dụng và quảng bá tích cực từ vựng xã hội và chính trị mới có nguồn gốc từ tiếng Pháp, coi chúng là công cụ để bày tỏ các ý tưởng tiến bộ.

Kết luận: Kết quả của thời kỳ hậu không phải hoàng gia

Chiến tranh 1812 không dừng lại việc vay mượn mà đã thay đổi tính chất và màu sắc lý tưởng. Từ ngôn ngữ là biểu tượng của nền văn hóa ngoại lai, mặc dù được tôn trọng, Pháp đã trở thành một trong những kênh chính để truyền vào Nga các khái niệm chính trị, xã hội và khoa học hiện đại của châu Âu. Hầu hết các từ vay mượn trong thời kỳ này không phải là một phong trào thời trang bề mặt; chúng chỉ ra thực tế mà trong ngôn ngữ Nga không có từ tương đương, và vì vậy đã trở thành một phần không thể thiếu của từ vựng tiếng Nga.

Do đó, thời kỳ hậu chiến đã minh họa rằng các quá trình ngôn ngữ có tính chất cưỡng bức và tuân theo logic của nhu cầu văn hóa trí tuệ, có thể mâu thuẫn với xu hướng chính trị tạm thời. Các từ vay mượn Pháp sau năm 1812 là một ví dụ rõ ràng về sự bền vững văn hóa và khả năng của ngôn ngữ trong việc làm phong phú hóa, ngay cả đối với người «thất bại» trong cuộc đối đầu lý tưởng.

Permanent link to this publication: