Werner Jaeger và ý tưởng Phục hưng thứ ba của ông

Werner Jaeger (1888–1961) – nhà ngôn ngữ học cổ điển Đức-Mỹ xuất sắc, những ý tưởng của ông đã định hình cách hiểu hiện đại về antiquity và vai trò của nó trong nền văn minh phương Tây. Ý tưởng trung tâm của ông – ý tưởng «hữu nhân văn thứ ba» hoặc «Phục hưng thứ ba» – không chỉ là một lý thuyết học thuật mà còn là phản ứng trước cuộc khủng hoảng văn hóa sâu sắc của châu Âu thế kỷ XX.

Bối cảnh và thách thức của thời đại

Jaeger bắt đầu sự nghiệp của mình ở Đức, trở thành giáo sư tại Basel khi 25 tuổi. Ông là chứng nhân của thảm họa Chiến tranh thế giới thứ nhất, sự suy yếu của các ngành khoa học nhân văn và sự gia tăng của các ý tưởng toàn trị, những ý tưởng này đề xuất những «ý tưởng hoàn hảo» giả dối và quân sự. Trong tác phẩm ba tập chương trình «Paideia. Hình thành người Hy Lạp cổ đại» (1934–1947) của mình, ông đã nêu ra câu trả lời. Đối với Jaeger, «paideia» không chỉ là giáo dục mà còn là quá trình hình thành một cá nhân toàn diện, một lý tưởng văn hóa dựa trên sự hài hòa giữa tinh thần và thể xác. Theo ông, Hy Lạp cổ đại đã tạo ra mô hình duy nhất trong lịch sử về việc giáo dục như vậy.

Ba làn sóng Phục hưng: sơ đồ lịch sử

theo Jaeger, nền văn minh phương Tây đã trải qua ba lần lớn quay lại di sản antiquity:

Phục hưng đầu tiên (Phục hưng XIV–XVI thế kỷ) – là nghệ thuật và mỹ thuật. Nó đã mở ra antiquity như nguồn gốc của vẻ đẹp, cảm hứng trong nghệ thuật, văn học và kiến trúc. Các biểu tượng của nó – các bức tượng của Michelangelo, thơ của Petrarca, lý tưởng về sự hài hòa.

Phục hưng thứ hai (Neohumanism XVIII–XIX thế kỷ) – là khoa học và ngôn ngữ học. Động lực của nó là ngôn ngữ học cổ điển Đức (Winckelmann, Wolf, von Humboldt), đã biến việc học antiquity thành một khoa học chặt chẽ. Tuy nhiên, theo Jaeger, nó thường xuyên giảm nhẹ antiquity xuống thành bộ sưu tập văn bản và hiện vật, mất đi liên hệ với sự đạo đức của nó.

Phục hưng thứ ba (thế kỷ XX và sau) – phải trở thành giáo dục đạo đức. Đây là luận điểm chính của Jaeger. Ông kêu gọi không chỉ học các tác giả Hy Lạp mà còn mở lại trong họ một hệ thống sống động của giá trị tinh thần và đạo đức, có thể trở thành liều thuốc giải độc khỏi sự野蛮 hiện đại. Mục tiêu là không phải là việc tái tạo khảo cổ học mà là việc tiếp nhận sáng tạo «tinh thần Hy Lạp»: lý tưởng của trí tuệ, công bằng, kalokagathia (sự thống nhất của tốt đẹp và vẻ đẹp), trách nhiệm của công dân.

Nội dung và tính cấp thiết của «hữu nhân văn thứ ba

Jaeger thấy trong văn hóa cổ điển Hy Lạp (từ Homeros và Sophocles đến Plato và Aristoteles) một trường học phổ quát của con người. Một sự kiện thú vị: trong thời kỳ Chiến tranh thế giới thứ hai, khi đang lưu vong ở Mỹ, ông đã xuất bản tập hai của «Paideia», chuyên về Socrates và Plato. Đối với ông, cuộc chiến của Socrates với sophistry, việc bảo vệ các chuẩn đạo đức tuyệt đối, là bài học trực tiếp cho thời đại khi sự thật trở nên tương đối.

Jaeger kiên quyết rằng văn hóa Hy Lạp không phải là bộ sưu tập các giáo lý chết, mà là một quá trình giáo dục cá nhân thông qua thơ, triết học, nghệ thuật ngôn ngữ và chính trị. Ý tưởng của ông đã đặt nền móng cho cuộc cải cách giáo dục cổ điển ở Mỹ, nơi sự chú ý đã chuyển từ việc phân tích ngữ pháp văn bản sang nội dung văn hóa và triết học của chúng. Ví dụ điển hình là việc giảng dạy «Các cuốn sách vĩ đại» (Great Books), nơi các cuộc đối thoại của Plato được đọc như các luận văn hiện đại về công bằng và việc tổ chức nhà nước.

Di sản và phê phán

Jaeger,无疑, đã ideal hóa Hy Lạp, tạo ra hình ảnh toàn diện và một phần utopian của nó, bỏ qua các mâu thuẫn và «phía tối» của nó. Ý tưởng của ông bị phê phán vì «chuẩn mực hóa» và sự tin tưởng quá mức vào sức mạnh giáo dục của cổ điển. Tuy nhiên, sức mạnh của dự án của ông là việc đặt ra câu hỏi toàn cầu: có thể di sản quá khứ trở thành cơ sở cho sự đổi mới tinh thần trong điều kiện sự chia rẽ văn minh không?

Kết luận

Werner Jaeger đã đề xuất không phải là một lý thuyết lịch sử mà là một manh nha nhân văn. Trong thời đại khi loài người lại đối mặt với những thách thức của toàn trị, sự dегуманизациите kỹ thuật và sự tương đối hóa giá trị, ý tưởng «Phục hưng thứ ba» của ông trở nên hiện đại hơn bao giờ hết. Nó nhắc nhở chúng ta rằng việc quay lại cổ điển không phải là việc chạy trốn vào quá khứ mà là tìm kiếm một nền tảng đạo đức vững chắc cho tương lai. Hữu nhân văn thứ ba của Jaeger là một lời kêu gọi nhìn thấy antiquity không phải là một hiện vật bảo tàng mà là một trường học sống động của paideia, có khả năng hình thành con người xứng đáng với thời đại phức tạp của mình.

Permanent link to this publication: