“Thành phố thông minh” ngày nay: Giữa ảo tưởng công nghệ và thực dụng đô thị

Giới thiệu: Sự phát triển của khái niệm

Khái niệm “thành phố thông minh” (smart city) đã trải qua sự thay đổi lớn kể từ khi ra đời vào những năm 2000. Ban đầu tập trung vào việc tích hợp dữ liệu theo chiều dọc và cơ sở hạ tầng công nghệ (“thành phố bị bao phủ bởi các cảm biến”), hiện nay nó đang chuyển sang mô hình ngang dọc, hướng tới con người. Thành phố thông minh hiện đại là một hệ thống xã hội công nghệ phức tạp, nơi công nghệ số không phải là mục tiêu mà là công cụ để nâng cao hiệu quả dịch vụ thành phố, sự phát triển bền vững, chất lượng cuộc sống và tính bao trùm. Thách thức chính không phải là việc triển khai các sáng tạo mà là việc tích hợp hài hòa các sáng tạo vào cấu trúc xã hội thành phố, đảm bảo chủ quyền số và việc sử dụng dữ liệu một cách đạo đức.

1. Các thành phần cấu trúc của thành phố thông minh hiện đại

Cơ sở hạ tầng số như “hệ thần kinh”.

Internet of Things (IoT): Mạng các cảm biến thu thập dữ liệu về giao thông, chất lượng không khí, mức độ đầy của thùng rác, tiêu thụ năng lượng. Ví dụ, hệ thống cảm biến kiểm soát tưới tiêu trong các công viên ở Barcelona phân tích dữ liệu về độ ẩm đất và dự báo thời tiết, tiết kiệm đến 25% nước.

Hệ thống điều hành thành phố thống nhất (Urban Operating System): Trung tâm thu thập và phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau. Plattform “City Brain” ở Hàng Châu (Trung Quốc), được phát triển bởi Alibaba, tối ưu hóa công việc của đèn giao thông theo thời gian thực dựa trên phân tích video, giảm ùn tắc 15%.

Đôi tượng số (Digital Twins): Bản sao ảo, được cập nhật liên tục của các đối tượng hoặc hệ thống vật lý của thành phố (tòa nhà, khu vực, mạng lưới giao thông). Singapore đã tạo ra một trong những mô hình số chi tiết nhất trên thế giới để mô phỏng các quyết định quy hoạch, việc sơ tán và sự lây lan của bệnh dịch.

Dịch vụ hướng tới con người.

Di chuyển đa phương thức (MaaS — Mobility as a Service): Ứng dụng tích hợp các phương thức giao thông khác nhau (giao thông công cộng, carsharing, taxi, thuê xe đạp) vào một hệ thống thanh toán và định tuyến duy nhất (Helsinki, Whim app).

Tham gia tương tác của công dân: Plattform cho việc ngân sách cộng đồng (participatory budgeting), việc thu thập ý tưởng và phản hồi kịp thời. Trang web “Oma linna” (“Thành phố của tôi”) ở Tallinn cho phép cư dân không chỉ báo cáo về các vấn đề mà còn bỏ phiếu cho các ưu tiên cải tạo.

2. Các xu hướng chính trong thập kỷ 2020

Từ “công nghệ thông minh” đến “quản lý thông minh” (Smart Governance). Tập trung từ các cảm biến sang quá trình ra quyết định dựa trên dữ liệu (data-driven policy making). Điều này đòi hỏi các kỹ năng mới của các nhân viên chính quyền địa phương và các thuật toán minh bạch.

Bền vững và khả năng thích ứng với khí hậu. Mạng lưới thông minh (smart grids) để tích hợp năng lượng tái tạo, hệ thống theo dõi chất lượng không khí và nước, quản lý dòng chảy mưa. Dự án “Copenhagen Connecting” nhằm đạt được sự trung tính carbon vào năm 2025 thông qua việc quản lý thông minh tiêu thụ năng lượng và giao thông.

Tính bao trùm và vượt qua khoảng cách số. “Thành phố thông minh cho tất cả mọi người” có nghĩa là sự tiếp cận dịch vụ cho người cao tuổi, người khuyết tật và những người không có điện thoại thông minh. Trong khi đó, chiến lược “thành phố thông minh” ở Vienna ưu tiên sự bình đẳng giới tính, ảnh hưởng đến việc lên kế hoạch chiếu sáng, các tuyến đường giao thông công cộng và không gian công cộng.

Tập trung vào quyền riêng tư và an ninh dữ liệu. Sau làn sóng chỉ trích về mô hình theo dõi toàn diện (ví dụ như một số thành phố ở Trung Quốc), phương pháp tiếp cận “chủ quyền dữ liệu” đang nổi lên ở châu Âu. Dữ liệu thu thập được trong thành phố nên phục vụ cho cư dân,而不是 được lấy miễn phí bởi các công ty. Barcelona đã thông qua charter đạo đức về việc sử dụng dữ liệu và IoT vào năm 2019.

3. Các mô hình phát triển khác nhau: phân tích so sánh

Mô hình công nghệ-thủ tục doanh nghiệp (Trung Quốc, một số dự án ở Trung Đông). Triển khai nhanh chóng “chuẩn bị sẵn sàng” bằng cách sử dụng lực lượng của các tập đoàn công nghệ IT (Huawei, Alibaba, Cisco). Hiệu quả cao, nhưng có rủi ro tạo ra “hệ sinh thái đóng kín”, vendor lock-in (phụ thuộc vào nhà cung cấp) và theo dõi toàn diện. Dự án NEOM ở Saudi Arabia là một ví dụ tham vọng về việc xây dựng thành phố “thông minh” linearity từ đầu.

Mô hình phát triển hệ sinh thái-cải tiến (Châu Âu, Singapore). Cải tiến dần cơ sở hạ tầng hiện có với vai trò mạnh mẽ của nhà nước, các tiêu chuẩn mở và tập trung vào phúc lợi của công dân. Singapore kết hợp việc lên kế hoạch tập trung với việc thử nghiệm sáng tạo tích cực trong “vùng thử nghiệm quy định”.
© biblio.vn

Permanent link to this publication: