Phiên tòa động vật: Từ pháp lý Trung Cổ đến những thử thách bioethical hiện đại

Mở đầu: Quyền như phản ánh bức tranh thế giới anthropocentric

Phiên tòa động vật là một trong những hiện tượng kỳ dị nhất và đồng thời có ý nghĩa sâu sắc nhất trong lịch sử pháp lý. Thực hành này, phát triển ở châu Âu từ thế kỷ XIII đến thế kỷ XVIII, không phải là sự ngớ ngẩn hay biểu hiện của sự điên loạn đại chúng. Đây là một thủ tục logic trong triết lý của nó, phát sinh từ quan điểm theocentric, nơi mà thế giới được coi là một hệ thống vành đai, phục vụ các luật của thần thánh. Động vật vi phạm trật tự xã hội (giết người, hư hao mùa màng) không được coi là thiên tai tự nhiên mà là một tác nhân có ý đồ, mang tội lỗi đạo đức. Các «phiên tòa» hiện đại về động vật thường là một điển hình hoặc các quá trình truyền thông, phản ánh không phải là lo ngại thần học mà là lo ngại môi trường và bioethical của xã hội.

Phần 1: Các phiên tòa trong Trung Cổ và thời kỳ Cận đại — thủ tục nghiêm ngặt

Thực hành này phổ biến chủ yếu ở Pháp, Thụy Sĩ, Đức và Ý. Các quá trình được chia thành các phiên tòa thế tục (theo pháp lý dân sự hoặc hình sự) và các phiên tòa tôn giáo (tòa án ngầm). Động vật được xét xử với sự tuân thủ tất cả các hình thức: chỉ định luật sư (thường là từ ngân sách nhà nước), triệu tập nhân chứng, ghi chép và ra quyết định.

Loại hình vụ án:

Phiên tòa hình sự đối với động vật gia súc. Thường xuyên xét xử lợn vì giết người hoặc gây thương tích cho trẻ em. Lợn, là động vật bán tự do trong các thành phố thời Trung Cổ, thường là nguyên nhân của nhiều vụ việc.

Ví dụ: Vụ án nổi tiếng nhất là phiên tòa đối với con lợn ở Falaize (Normandie, 1386). Con lợn đã rách mặt và tay của một trẻ sơ sinh, đã bị kết án tử hình vì giết người, mặc áo quần người, bị treo lên công viên thành phố. Đây là một hành động công khai để khôi phục công lý và răn đe.

Phiên tòa tôn giáo đối với động vật gây hại. Côn trùng, sâu bọ, sâu rêu, chuột đất bị tuyệt giám hoặc bị kết án phạt vì hư hao mùa màng. Ở đây, phiên tòa hoạt động như một nghi lễ pháp lý-magi để trục xuất «lực lượng đen tối», gây hại cho cộng đồng Kitô giáo.

Ví dụ: Năm 1519, ở thành phố Glon (Thụy Sĩ), luật sư Pierre Chambé đã đại diện cho... những con chuột trong tòa án. Ông đã thuyết phục rằng khách hàng của mình không đến phiên tòa vì lý do chính đáng (nguy cơ bị mèo giết khi đi đường), từ đó trì hoãn việc ra quyết định kết án.

Phiên tòa đối với các vật không phải là vật sống. Tòa án có thể kết án phá hủy hoặc «trục xuất» chuông đã rơi và giết người, hoặc xe ngựa đã đè chết trẻ em. Điều này phản ánh quan niệm cổ xưa về «trách nhiệm nguyên nhân» của vật, trở thành công cụ gây hại.

Định lý pháp lý: Cơ sở là luật La Mã (Lex Aquilia về bồi thường thiệt hại) và luật kanon. Động vật được coi là tài sản gây thiệt hại, nhưng thủ tục xét xử đã赋予 nó chủ thể tính, mặc dù là hình phạt. Việc xử tử động vật là tài sản là hình thức công khai để bồi thường tội lỗi, gỡ bỏ sự bẩn thỉu khỏi cộng đồng và ngăn chặn sự thù địch từ phía gia đình nạn nhân.

Phần 2: Các gốc rễ triết học và thần học

Thực hành này dựa trên một số khái niệm chính:

Đức tin vào trật tự tự nhiên toàn cầu (cosmos), được Chúa thiết lập, nơi mà sự vi phạm quy tắc bởi bất kỳ sinh vật nào đều là tội lỗi.

Quan niệm về động vật như là những sinh vật bị khích động bởi sự khích động của ác quỷ. Các loài gây hại thường được coi là những sứ giả của Satan.

Ý tưởng về tội lỗi tập thể và sự thanh tẩy. Việc xử tử động vật phạm tội là một hành động công khai để thanh tẩy, khôi phục sự hài hòa bị vi phạm. Cơ thể của động vật đôi khi được chôn cất với các nghi lễ đặc biệt, như một tội phạm người.

Phần 3: Sự kết thúc của thực hành và sự chuyển đổi sang hiện đại

Đến thế kỷ XVII-XVIII, các phiên tòa đối với động vật đã giảm dần dưới ảnh hưởng của Phục Hưng và cách mạng khoa học. René Descartes với luận điểm về động vật như là «máy móc» (automata), bị thiếu linh hồn và trí tuệ, đã phủ nhận khả năng có tội lỗi của chúng. Pháp lý bắt đầu di chuyển hướng đến sự thế tục hóa và lý tính hóa. Thiệt hại do động vật gây ra được coi là hoàn toàn thông qua góc nhìn trách nhiệm tài sản của chủ sở hữu. Các phiên tòa cuối cùng được biết đến vào giữa thế kỷ XIX (vụ án về con bò bị xử tử ở Thụy Sĩ vào năm 1864).

Phần 4: Hiện đại — phiên tòa như một điển hình và cuộc đối thoại bioethical

Trong thế kỷ XXI, các «phiên tòa» đối với động vật đã tái sinh với một chất lượng hoàn toàn khác:

Phiên tòa về việc công nhận quyền pháp lý của động vật. Đây là hình thức hiện đại chính. Đề cập không phải là hình phạt động vật mà là việc công nhận nó là chủ thể pháp lý (habeas corpus). Vụ án tiêu biểu là loạt vụ án ở Argentina và Hoa Kỳ về việc tổ chức bảo vệ quyền động vật kiện để công nhận orangutan, chimpanzee hoặc voi là «người không phải con người» với quyền tự do khỏi việc giam giữ bất hợp pháp (trong vườn thú hoặc phòng thí nghiệm). Mặc dù hầu hết các vụ kiện này bị từ chối, chúng đã buộc hệ thống pháp lý suy nghĩ về ranh giới của khái niệm «con người».

Phiên tòa truyền thông và công chúng. Công chúng đóng vai trò là người xét xử trong các trường hợp gây tranh cãi khi động vật gây hại cho con người (ví dụ, cuộc tấn công của con chó chiến đấu). Yêu cầu xử tử trở thành hành động khôi phục kiểm soát tự nhiên, được coi là mối đe dọa.

Phiên tòa biểu tượng đối với các loài. Năm 2010, ở Ấn Độ đã diễn ra phiên tòa biểu tượng «Phiên tòa đối với loài người» vì tội ác đối với các loài dơi và voi, nơi mà các học giả và nhà bảo vệ môi trường đưa ra kết luận. Đây là hình thức biểu diễn công khai về bioethical, ngược lại với triết lý truyền thống.

Phiên tòa đối với chủ sở hữu. Ngày nay, trách nhiệm pháp lý thực tế cho hành động của động vật hoàn toàn thuộc về chủ sở hữu. Các phiên tòa xem xét các đơn kiện về bồi thường thiệt hại do động vật gây ra và về việc đối xử tàn bạo với động vật. Điều này là dấu hiệu của sự thay đổi triết lý: động vật từ chủ thể tội phạm trở thành đối tượng bảo vệ.

Ví dụ hiện đại: Năm 2015, ở Argentina, tòa án ra quyết định rằng con khỉ tên là Cécilia, bị giam giữ trong vườn thú, là «người không phải con người» và có quyền tự do. Cô ấy đã được thả vào khu bảo tồn. Quyết định này, mặc dù không trở thành tiền lệ pháp lý chung, là một mốc lịch sử trong cuộc vận động cho trạng thái pháp lý của các loài cao cấp.

Kết luận: Từ trật tự pháp lý ma thuật đến pháp lý môi trường

Lịch sử phiên tòa đối với động vật là con đường từ việc nhân hóa tự nhiên đến việc hợp pháp hóa đạo đức môi trường. Nếu phiên tòa Trung Cổ nhằm phục vụ tự nhiên dưới luật pháp (luật thánh) thông qua việc xử tử «người phạm tội», thì các phiên tòa hiện đại nhằm đưa tự nhiên vào lĩnh vực pháp lý,赋予 nó (hoặc đại diện của nó) quyền lợi và bảo vệ.

Phiên tòa Trung Cổ là nghi lễ thanh tẩy cộng đồng, phiên tòa hiện đại thường là cuộc tranh luận về ranh giới của cộng đồng này: ai có quyền được công lý? Chỉ có con người thôi? Cả hai hiện tượng, cách nhau hàng thế kỷ, có một điểm tương tự: chúng phản ánh nỗi sợ hãi, giá trị và quan niệm của con người về vị trí của họ trong thế giới. Họ cho thấy rằng pháp lý, này là một cấu trúc logic, luôn sâu đậm gắn kết với các mиф văn hóa và cơ sở triết học của thời kỳ.

Permanent link to this publication: