Ý nghĩa thành ngữ “C’est la Bérézina”: lịch sử và hiện đại. Từ thảm họa quân sự đến biểu tượng phổ quát của sự sụp đổ

Giới thiệu: Địa danh như một thành ngữ

Đề xuất “C’est la Bérézina” (phát âm [se lя berezinà]) của tiếng Pháp đại diện cho một hiện tượng văn hóa ngôn ngữ đặc biệt: tên sông Bérézina của Belarus đã trở thành một thành ngữ trong tiếng Pháp, có nghĩa là thảm họa toàn diện, thất bại nặng nề, cuộc chạy trốn hỗn loạn và bi thảm. Đây là ví dụ về cách một sự kiện lịch sử cụ thể, có sức traumas lớn đối với nhận thức quốc gia, được kết tinh trong ngôn ngữ dưới dạng công thức phổ quát để chỉ sự sụp đổ ở mọi quy mô — từ thất bại cá nhân đến thảm họa tập thể.

1. Cơ sở lịch sử: thảm họa của Lục quân Napoléon vào tháng 11 năm 1812

Sự kiện sinh ra thành ngữ là cuộc vượt sông Bérézina của phần còn lại của Lục quân Napoléon từ ngày 26 đến ngày 29 tháng 11 năm 1812 trong thời gian rút lui từ Nga.

Ngữ cảnh và ý nghĩa của thảm họa:
Sau khi rời Moscow và thảm bại nặng nề dưới Viazema và Красный, quân đội của Napoléon bị suy sụp (khoảng 40-50 nghìn binh sĩ có khả năng chiến đấu và hàng chục nghìn người không chiến đấu) đã chạy đến cầu duy nhất qua Bérézina ở Borisov. Tuy nhiên, quân đội Nga do admirals Chichagov chỉ huy đã chiếm thành phố và phá hủy cầu. Cảnh tượng này dường như không có lối thoát: từ ba hướng bị bao vây bởi các quân đội của Kutuzov, Witgenstein và Chichagov, đằng sau là cuộc diễu hành lạnh lẽo và đói khát.

Napoléon đã sử dụng trò bluff để lôi cuốn Chichagov và trong thời điểm quyết liệt, bằng lực lượng của các pонтонiers Pháp do tướng Eble chỉ huy, đã xây dựng hai cầu tạm thời ở làng Studénka, cách Borisov 15 km về phía bắc. Tuy nhiên, điều này không trở thành cứu cánh mà trở thành cuộc cuối cùng của thảm kịch.

Chaos và hoảng loạn: Những cầu hẹp và không chắc chắn đã bị lấp đầy bởi hàng chục nghìn người, ngựa, xe cộ. Bắt đầu xảy ra đám đông. Artylery của Nga bắn vào đám đông từ cao điểm. Theo lệnh của Eble (để để lại đường đi cho các đơn vị chiến đấu), việc vào cầu đối với những người không chiến đấu và bị thương bị hạn chế, dẫn đến cái chết hàng loạt.

Thiệt hại về con người: Khoảng 40-50 nghìn người đã vượt qua sông trong ba ngày. Trên bờ trái để lại có xe chở hàng, pháo binh và, theo các ước tính khác nhau, từ 20 đến 40 nghìn người bị bỏ lại, bị thương, phụ nữ và trẻ em, những người hoặc chết trong đám đông, chìm, đóng băng, hoặc bị bắt làm tù binh hoặc bị các cossack giết.

Kết quả biểu tượng: Nếu Bородino trở thành biểu tượng của sự máu lửa, thì Bérézina trở thành biểu tượng của sự phân rã hoàn toàn về tinh thần và thể chất của quân đội vĩ đại. Đây là thời điểm khi “rút lui” trở thành “chạy trốn”, và “quân đội” trở thành “nhóm người bị truy đuổi”.

Điều thú vị: Nhiệt độ trong những ngày đó dao động xung quanh -20°C, nhưng các sử gia Nga đã ghi nhận rằng sông không đóng băng cứng do các đợt ấm trước đó, điều này làm cho việc vượt sông trở nên nguy hiểm hơn và hoàn toàn làm mất đi hy vọng vượt qua sông băng. Điều kiện tự nhiên này đã thêm một chút bi kịch và irony vào tình huống.

2. Sinh ra thành ngữ: vết thương trong ký ức quốc gia

Thông tin về thảm họa ở Pháp đã gây sốc. Bюллетin chính thức của Lục quân Napoléon đã cố gắng trình bày cuộc vượt sông như một thành công (“Quân đội đã vượt qua Bérézina, chỉ mất đi xe chở hàng và một phần pháo binh”), nhưng sự thật nhanh chóng được biết.

Ý nghĩa chính trị: Bérézina trở thành điểm không thể quay lại. Sau đó, Napoléon đã bỏ lại phần còn lại của quân đội và chạy nhanh về Paris để ngăn chặn khả năng đảo chính. Sự kiện này đánh dấu kết thúc của mộng ảo về sự không thể đánh bại của hoàng đế.

Ý nghĩa văn hóa: Bérézina đã trở thành một phần của văn hóa dân gian, văn học và nghệ thuật Pháp như một từ đồng nghĩa của sự sợ hãi, hỗn loạn và sự nhục nhã quốc gia. Trong các bài hát của lính và các kỷ niệm của những người sống sót, từ này được phát âm với sự run rẩy. Vì vậy, địa danh đã trở thành một chất xúc tác của vết thương, không cần giải thích chi tiết.

3. Cách diễn đạt ngôn ngữ và lĩnh vực semantics

Đến cuối thế kỷ XIX, biểu thức “C’est la Bérézina” đã trở thành một phần của ngôn ngữ hàng ngày. Ý nghĩa của nó đã tiến hóa từ lịch sử đến ngôn ngữ hàm ý.

Semantics: Thành ngữ mô tả tình huống thất bại hoàn toàn và toàn diện, kèm theo hoảng loạn, hỗn loạn và thiệt hại nặng nề. Nó mạnh hơn nhiều so với “thất bại” (défaite) hoặc “thất bại” (échec). Nó có nghĩa là sự sụp đổ của hệ thống, kế hoạch hoặc hy vọng, sự sụp đổ được trải nghiệm như một thảm họa tập thể.

Sử dụng: Có thể được áp dụng trong nhiều ngữ cảnh khác nhau:

Chính trị/đại cửu: “Pour ce parti aux élections, c’était la Bérézina” (Đối với đảng này trong cuộc bầu cử, đó là Bérézina).

Thể thao: “L’équipe a vécu une vraie Bérézina sur le terrain” (Đội đã trải qua một cuộc Bérézina thực sự trên sân).

Doanh nghiệp/cá nhân: “La sortie du nouveau produit s’est transformée en Bérézina commerciale” (Việc ra mắt sản phẩm mới đã trở thành một cuộc Bérézina thương mại).

Điểm ngữ pháp quan trọng: thường sử dụng từ “la”, điều này nhấn mạnh sự duy nhất, chuẩn mực của sự kiện (“cái đó, duy nhất trong loại của nó là Bérézina”).

4. Hiện đại: sử dụng toàn cầu và ký ức lịch sử

Ngày nay, thành ngữ này vẫn còn sống và được sử dụng tích cực trong các phương tiện truyền thông tiếng Pháp và ngôn ngữ hàng ngày. Nó đã vượt ra khỏi ranh giới Pháp và được hiểu trong các nền văn hóa châu Âu khác.

Quốc tế hóa: Biểu thức này đôi khi được sử dụng trong báo chí quốc tế tiếng Anh để mô tả sự sụp đổ thảm họa (thường là trong các bài viết phân tích với sự tham chiếu đến lịch sử).

Quan hệ ở Belarus và Nga: Trên không gian hậu Xô Viết, đặc biệt là ở Belarus, Bérézina không có ý nghĩa tiêu cực như vậy. Đây là sông quốc gia của họ, nơi xảy ra các sự kiện lịch sử khác. Thành ngữ Pháp được coi là một ví dụ thú vị về “ký ức của người khác” được ghi lại trong ngôn ngữ. Các di tích chiến tranh đã được xây dựng tại các địa điểm này, nhưng chúng không mang ý nghĩa toàn diện và thảm họa như trong nhận thức của người Pháp.

Phân tích lịch sử: Các sử gia Pháp hiện đại (ví dụ như Marie-Pierre Rey) đang cố gắng đánh giá một cách cân bằng hơn, tách biệt kỹ năng quân sự của Napoléon trong việc tổ chức việc vượt sông khỏi hậu quả nhân văn. Tuy nhiên, đối với ngôn ngữ đại chúng, chính thảm họa nhân văn vẫn là hạt nhân của ý nghĩa.

Kết luận: Sông như một biểu tượng của sự rạn nứt lịch sử

Thành ngữ “C’est la Bérézina” không chỉ là một thành ngữ. Đây là một di sản ngôn ngữ của vết thương tập thể, một ví dụ về cách lịch sử “thiết kế” vào ngôn ngữ, biến tên địa lý thành một khái niệm cảm xúc.

Nó minh họa một số nguyên tắc cơ bản:

Thiết kế ký ức quốc gia thông qua các sự kiện quan trọng, có dấu hiệu cảm xúc.

Semantics “di cư” — từ một sự kiện lịch sử cụ thể đến một thể loại phổ quát của thảm họa.

Khả năng sống sót của các biểu tượng lịch sử trong ngôn ngữ hiện đại

Bérézina đối với người Pháp không phải chỉ là một sông ở Belarus, mà còn là một nơi chết chóc, “sông của cái chết”, việc vượt qua sông này tượng trưng cho sự sụp đổ cuối cùng của những dự định tham vọng nhất. Thành ngữ này là một lời nhắc nhở vĩnh cửu về giá trị của sự kiêu ngạo hoàng đế và cách thất bại quân sự có thể trở thành một biểu tượng văn hóa, tồn tại hàng thế kỷ. Nó xác nhận rằng đôi khi một từ — đặc biệt là tên địa lý bị gánh nặng bởi lịch sử — có thể nói về sự sụp đổ nhiều hơn so với những câu văn miêu tả dài.

Permanent link to this publication: